Njegošev portret kroz vreme u Biljardi na Cetinju

Anastas jovanović, Njegoš

Petar II Petrović Njegoš, rad Anastasa Jovanovića 1851.

Povodom 200 godina od rođenja vladike Petra II Petrovića Njegoša na Cetinju, u Biljardi, 11. novembra 2013. godine biće otvorena izložba Njegoševih portreta kroz vreme.

 

Izložba “Petar II Petrović Njegoš – Portreti” osmišljena je kao celina koju čine dva segmenta. Prvi segment, stalna muzejska postavka prikazuje Njegoša kao državnika, crkvenog velikodostojnika, književnika, filozofa, psihologa, pesnika, a u tom sklopu izloženi su portreti nastali u 19. veku. Drugi segment izložbe obuhvata likovna ostvarenja 20. i 21. veka.

Na izložbi će biti prezentovani radovi istaknutih evropskih i crnogorskih stvaralaca koji su kroz različite medije: slikarstvo, skulpturu, grafiku, fotografiju i primjenjenu umjetnost prikazivali lik Petra II Petrovića Njegoša. 

Kako u katalogu izložbe navodi istoričarka umetnosti Ljiljana Zeković, Crna Gora je u 19. veku privlačila evropsku javnost naklonjenu egzotici, nacionalnim vrednostima i tradicionalnom nasleđu. Njegoševi savremenici, diplomate, putopisci, vojni izveštači i likovni umetnici koji su se sa njim susreli tokom boravka u Crnoj Gori ili na nekom od njegovih brojnih putovanja, isticali su fizičku lepotu i duhovne vrednosti crnogorskog vladara. Njegošev lik pojavljuje se u raznim publikacijama, časopisima i putopisnim prilozima. Ovi portreti iz 19. veka Njegoša prikazuju u različitom starosnom dobu i različitim situacijama. Portretisti tog doba bili su razni nepoznati autori, zatim Franjo Salgeti Drioli, Teodor Karačaj, Anastas Jovanović, August Princhofer, Anastas Bocarić i drugi. Pored samih portreta, Njegošev lik pojavljivao se i u mnogim figurativnim kompozicijama, kao što su litografije iz 1830. godine Izbor i potvrda za Gospodara Crne Gore i Zakletva glavara Njegošu na vjernost, nepoznatih autora, ili litografija Anastasa Jovanovića iz 1848. godine – Srbi oko pjevača. U fondu Njegoševog muzeja na Cetinju nalaze se dela Petar II Petrović Njegoš, litografija iz 1833. godine, rad Andreja Nikiforoviča Morgunova i akvarel Njegoš sa pratnjom iz 1839. godine, rad Augusta Oroua.

Nebojša Mitrić, Njegoš

Petar II Petrović Njegoš, rad Nebojše Mitrića

U 19. veku nastala su i neka od poznatih remek-dela portretnog slikarstva na kojima je prikazan Njegoš kao vladika i gospodar Crne Gore, među kojima je portret Njegoša rad Jožefa Tominca iz 1837. godine, gde je vladika prikazan odeven u bogatu odoru, sa crnom kamilavkom i u svečanoj dostojanstvenoj pozi u sedećem stavu. Među najvernije i najplodnije portretiste Njegoša spada srpski slikar, grafičar i fotograf Anastas Jovanović koji je, družeći se sa Njegošem, ostavio čitavu malu galeriju portreta crnogorskog vladara. U prvom izdanju Gorskog vijenca iz 1847. godine postoji portret Petra II Petrovića Njegoša ispod koga je napisano “Vladika Danilo”. Neki tumači i proučavaoci Njegoša danas smatraju da je potpis ispod slike u prvom izdanju Gorskog vijenca unet kao greška, a zaboravljajući da je Anastas Jovanović, kao ilustrator knjige, Njegošev lik iskoristio za portret glavnog junaka najpoznatijeg Njegoševog dela.

Početkom 20. veka, Njegošev portret slikaju i prvi crnogorski školovani likovni umetnici. Zanimljivo je da se gotovo svi pridržavaju rešenja portreta koje su radili Anastas Jovanović, Johan Bes i August Princhofer. Među ovim umetnicima, istaknute portrete ostavili su Anastas Bocarić, Pero Poček, Jovan Zonjić, Petar Lubarda, Dimitrije Popović i drugi. Kraj 20. veka i početak 21. veka doneli su i drugačije predstave crnogorskog vladara, te je tako Olja Ivanjicki u ciklusu „Noć skuplja vijeka ili Paris i Helena” prikazala ne samo Njegoša, već i njegove savremenike, kroz lirski prikaz obogaćen poetskom lepotom isnpirisanom jedinom ljubavnom pesmom Vladike Njegoša.

Olja Ivanjicki, Noć skuplja vijeka, Njegoš u Pompeji

“Njegoš u Pompeji”, iz ciklusa Noć skuplja vijeka Olje Ivanjicki, 1997.

Izložba u Biljardi obuhvata i brojne skulptorske portrete Petra II Petrovića Njegoša, među kojima je i jedan od najranijih portreta u skulpturi – rad Ivana Meštrovića iz 1932. godine, kada je raspisan konkurs za podizanje spomenika Njegošu u Beogradu. Pored Meštrovića, Njegoša u skulpturi realizovali su Sreten Stojanović, Risto Stijović, Luka Tomanović, Drago Đurović, Matija Vuković, Vojo Stanić, Tome Serafimovski, Janko Brajović i drugi.

Na reprezentativnoj izložbi u Biljardi publika će do 11. decembra 2013.   moći da vidi i medalje i plakete na kojima je predstavljen Njegošev lik, a koje su, kao umetnička ostvarenja bile posvećene značajnim memorijalnim i jubilarnim manifestacijama u čast Petra II Petrovića Njegoša, autora Nebojše Mitrića, Želimira Janeša i drugih.

Na izložbi u Biljardi na Cetinju smenjuje se Njegošev zemaljski lik na slikama, skulpturama, fotografijama, medaljama, novčanicama, markicama, knjigama i odgoneta metafizičku dimenziju jednog od najvećih umova naše književnosti, etike, filozofije i epike, koji i posle 200 godina sija sa visina koje smrtnik ne može dosegnuti.

S.Spasić

Podelite ovaj tekst

DeliciousDiggGoogleStumbleuponRedditTechnoratiYahooBloggerMyspace

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *