ATOS – od mitološke bitke do monaške države

Atos, foto: hilandar.org

ATOS je najistočnije poluostrvo “troprstog” Halkidikija. Njegovo ime pre svega vezuje se za Svetu goru, najveći entar pravoslavnog sveta, ali istorija Atosa proteže se unatrag do prastarih božanstava i starogrčkih mitova o postanju. I samo ime poluostrva – Atos, ujedno je ime jednog od sinova Geje, jednog od onih božanstava koja nisu priznala vlast najvišeg boga Zevsa i društva sa Olimpa. Giganti (Alkionej, Atos, Enkelad, Ehion, Klitije i Palant) pobunili su se protiv olimpskih bogova, krenuli iz rodne Pelene (na Halkidikiju) i napali Olimp. U tom sukobu, bog Posejdon bacio je trozubac na Gigante i tako se Halkidiki pocepao na tri dela. Iako poraženi, Giganti nisu molili za milost nego su odabrali smrt u borbi. Najjači među njima, Alkionej, prvi je poginuo. Prema jednoj verziji mita, tokom borbi, Atos je bacio ogromnu stenu na Posejdona i tako je nastala planina koja nosi njegovo ime. Antički geografi i istoričari ostavvili su izvesne podatke o gradovima na poluostrvu ali savremeni istraživači Svete Gore smatraju da su to pre bile naseobine a ne gradovi, veoma nalik kasnijim monaškim staništima.

Istorija pominje Atos i kao deo države Filipa Makedonskog a i kasnije rimske države. Od trećeg veka, dakle od vremena kada je preovladalo hrišćanstvo u čitavom tom delu Evrope, nalazi se pod upravom Vizantije.

Od devetog veka Atos beleži i svoje prve manastire, a od 11. veka, kada dobija poseban status autonomne monaške republike naziva se i Sveta Gora.  Sveta Gora, sa svojim manastirima i monaškim posvećenim životom poslednji je ostatak hiljadugodišnje vizantijske  civilizacije, koja je snagom kulture i vere utemeljena u srce hrišćanske pravoslavne vere.

Dok u jednom svom delu poluostrvo Atos živi na savremen način, uglavnom okrenuto turizmu, Sveta Gora je autonomna monaška teritorija sa 20 manastira i glavnim gradom Karejom, naravno pod upravom Grčke. Kao što je poznato, ženama je ulazak u ovo vekovno svetilište zabranjen, a monaški život i poredak strogo određen.

S.Spasić