Plavi anđeo iz Arilja

Plavi anđeo, Crkva Svetog Ahilija, Arilje, foto T. Ognjević

Plavi anđeo, Crkva Svetog Ahilija, Arilje, foto T. Ognjević

„Ko tebe nije video taj ne zna Sebe“, zapisaće pesnik Branko Miljković, zagledan u jednog anđela, nepoznatog svetu što je nesklon da oči podigne u mistične visine hrama, ka onoj tački, jedinoj osim ljudskog srca, na kojoj se odigrava velika tajna nebo-zemne istorije.

U zadužbini zlosrećnog kralja Dragutina Nemanjića u Arilju, anonimni živopisac je naslikao tog anđela kako, gotovo nematerijalan, lebdi visoko na zidu oltarske pregrade. Poznavaoci umetnosti i ikonografije već ocvalog monumentalnog stila svojstvenog poznom 13. veku, prepoznaće u tom vanredno lepom liku, zaogrnutom u eterično plavu tuniku svu od neba i svetla, arhanđela Gavrila donosioca blage vesti, odnosno onog arhanđela povlašćenog da i Devici Mariji, ali i vaskolikom svetu najavi začeće Hristovo. Jedan pogled na zid parnjak oltarske pregrade, tačnije na njegovu desnu stranu na kojoj se nalazi lik Bogomatere u tamnomodrom ogrtaču, nevino-zbunjen, uznemireno podignutih očiju ka božanskom glasniku, nedvosmisleno ukazuje posmatraču da pred sobom ima prizor Blagovesti.
Snaga i nadzemaljska lepota Gavrilova zasenjuju svaki drugi živopisani lik u ariljskom hramu, pa čak i idealizovane, čudesno privlačne u svom dostojanstvu, likove kraljeva Milutina i Dragutina, te kraljice Kataline – Dragutinove žene, sa već znamenitog ktitorskog portreta. Ni na jednoj drugoj fresci u Arilju neće se ponoviti tako čudesan spoj elementarne snage i lepote gotovo ušle u granice vizije. Kao da je živopisac, stojeći visoko na skeli ispred praznog zida, namah pred sobom imao živi model i nadahnut i zastrašen jednovremeno njegovom večnom, a bezvremenom lepotom, tu istu lepotu i snagu u jednom dahu pretočio u sliku.

Nema nikakve sumnje da je pored mileševskog Belog anđela, ariljski Plavi anđeo jedna od najlepših fresaka u ukupnom nasleđu srpskog srednjeg veka. Samo treba podići oči u mističnu visinu ariljskog hrama ili pogledati u svoje srce kako je to pred ovim Plavim Gavrilom učinio Branko Miljković zapisujući:

„Ovaj konkretni Anđeo, ostavljen sam sobom iznutra, da je u pustinji rekao bi: Šta će mi nada ako ne da sačuvam ovu pustinju. Da siđe sa zida, rekao bi: Ovo je predeo koji produžuje ljubav.“

Tamara Ognjević

ARTIS CENTAR

Podelite ovaj tekst

DeliciousDiggGoogleStumbleuponRedditTechnoratiYahooBloggerMyspace

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *